(Familie) opstellingen

Wat is het

In een familie -of ander systeem, bijvoorbeeld een organisatie- hebben de verschillende (familie)leden een relatie met elkaar. Je kunt een aantal willekeurige personen in een ruimte als stand-in (representant) voor de familieleden plaatsen, waarbij de positie ten opzichte van elkaar de relatie verbeeldt. Zo kan je een familielid, wat niks met de familie te maken wil hebben, bijvoorbeeld aan de rand van de ruimte plaatsen met zijn rug naar de andere leden toe.

Bert Hellinger is de grondlegger van het opstellingenwerk. Hij heeft ontdekt dat de representanten die worden opgesteld ervaren hoe het is om op die plek in die familie te staan en die persoon te zijn. Zonder dit te kunnen en willen verklaren is Bert Hellinger hiermee gaan werken, met verbluffende resultaten. Hij heeft bijvoorbeeld ervaren dat wanneer binnen een familie bepaalde leden niet worden gezien (het zwarte schaap, het overleden kind, de vroegere partner) hierdoor een verstoring in het familiesysteem ontstaat. Vaak neemt een ander familielid (vaak een kind) het op zich, deze verstoring te willen genezen door zichzelf op te offeren. Zo’n opoffering kan ver gaan, zoals het willen volgen in de dood, het ontwikkelen van (geestes-) ziekten, verslavingen, maar ook het overnemen van emoties en gedrag. Door de representant van de ontkende persoon de plek te geven die hem toekomt (in de familieopstelling) kan het systeem zich herschikken en helen. Je kunt het vergelijken met een visnet waar een knoop in zit, het visnet vervormt zich rondom de knoop. Wanneer de knoop eruit wordt gehaald komt de rest van het net ook weer goed. Overigens werkt het totale net met knoop wel om mee te vissen, alleen het gedeelte rondom de knoop doet niet echt mee. Alsof het uit de knoop halen is voorgedaan gaat ook de werkelijke familie weer als een heel net functioneren.

Hoe gaat een opstelling in zijn werk

Iemand die een familieopstelling wil maken (de inbrenger) doet dit omdat er een verstrikking wordt vermoed, waarvan hij last heeft. Het is belangrijk vooral niet teveel na te denken en heel gevoelsmatig te werk te gaan. Er wordt in beeld gebracht hoe de familie volgens de opsteller is opgebouwd. Na een inventarisatie van de feitelijke opbouw, bepaalt de begeleider welke familieleden eerst worden opgesteld. De opsteller kiest uit het publiek die representant kunnen staan voor de te plaatsen familieleden. Hierna plaatst hij ze op gevoel in de ruimte ten opzichte van elkaar. Het beeld dat nu ontstaat, is zoals de inbrenger de familie ervaart, overigens kan dit vanuit de optiek van een ander familielid anders zijn. Als de representanten zijn opgesteld gaat de begeleider er mee aan het werk en kijkt wat er is en wat er mogelijk is. Dit doet hij bijvoorbeeld door representanten toe te voegen of te verplaatsen. Soms blijken representanten niet relevant en worden uit de opstelling gehaald. De begeleider kan representanten dingen naar elkaar toe laten benoemen. Dit alles kan leiden tot een nieuwe schikking van de familieleden, die rust geeft aan het systeem. Dit werkt door in het werkelijke familiesysteem.

Hoe gaat het zonder representanten

Het is ook mogelijk om een familieopstelling te maken zonder representanten. Het gaat dan met voorwerpen die symbool staan voor de verschillende familieleden, zoals bijvoorbeeld poppetjes of magneetfiguren. Het verschil is dat de inbrenger en de begeleider zelf in moeten voelen hoe de verschillende leden zich voelen, er kunnen geen representanten bevraagd worden. Het is ook mogelijk om met behulp van sjablonen op de grond of stoelen in de ruimte een deel van de opstelling in de ruimte te plaatsen. Men kan dan op de sjablonen plaatsnemen en invoelen wat deze plek behelst. Het voordeel van werken zonder representanten is dat het makkelijk uit te voeren is, er hoeft immers niet eerst een groep representanten te worden georganiseerd.

Welke informatie is nodig

Voor een familieopstelling met representanten en met voorwerpen is dezelfde informatie nodig. Om een opstelling te kunnen maken is de opbouw van het gezin van herkomst, die van de ouders en de grootouders van belang. Daarnaast, indien van toepassing, de opbouw van het eigen gestichte gezin.  Bij de opbouw behoren ook abortussen, jong gestorven kinderen en volwassenen, vroegere partners en gezamenlijke kinderen hiervan, verstotene en zwarte schapen of anderszins buitengesloten personen. Van elk lid van de familie moet de volgorde van geboorte en het geslacht bekend zijn. Soms is het nodig navraag te doen bij andere familieleden over hoe het nou precies was. 

Hoe gaat het dan verder

Nadat de opstelling is afgerond is er meestal rust of be-rusting. Het is dan belangrijk om het geheel te laten rusten. Er zijn dingen in werking gesteld op een niveau waar we weinig van begrijpen, of zoals Hellinger het noemt in de ziel van de familie. Het is niet nodig, en zoals is gebleken vaak storend, om andere leden van de familie over de opstelling te vertellen. Er is gebleken dat er vanzelf een herordening plaatsvindt. Na enige tijd zal er verandering merkbaar zijn. Het kan zijn dat, nadat een verstrikking is opgelost er een andere, die daarachter zat aan bod komt. Het kan dan behulpzaam zijn om nog een opstelling te maken.